Definities en doelen burgerschap

27-2-2015

Scholen hebben de ruimte om zelf keuzes te maken over hun visie op burgerschap, de doelen die daarin centraal staan en de gekozen aanpakken om deze te bereiken. De Onderwijsraad heeft tweemaal gedefinieerd wat onder burgerschapsonderwijs verstaan kan worden.

Actief burgerschap en sociale cohesie

In 2003 heeft de onderwijsraad het rapport Onderwijs en burgerschap uitgebracht. (zie 'Links').

Daarin stonden actief burgerschap en sociale cohesie centraal: het meedoen (participeren) aan de Nederlandse samenleving en het bevorderen van sociale cohesie waren belangrijke onderliggende doelen. In onderwijs en burgerschap hanteerde de raad de volgende omschrijvingen:

"Actief burgerschap verwijst naar de bereidheid en het vermogen deel uit te maken van een gemeenschap en daar een actieve bijdrage aan te leveren. Met sociale cohesie wordt de deelname van burgers (ongeacht hun etnische of culturele achtergrond) aan de samenleving bedoeld".

Kort daarop zijn de sectorwetten aangepast en verscheen het toezichtskader van de Inspectie van het onderwijs. Zowel in de toelichting op de wet als in het toezichtskader vinden we bovenstaande beschrijving terug.

Democratie en identiteitsontwikkeling

In 2012 kwam de Onderwijsraad met een nieuw advies Verder met burgerschap en onderwijs (zie 'Links'). Daarin stelt de raad voor om het begrip burgerschap te herzien. De raad stelt dat burgerschapsonderwijs meer moet omvatten dan sociaal gedrag, aanpassing en participatie (actief burgerschap en sociale cohesie), aspecten die in de eerste fase na de invoering van burgerschapsonderwijs centraal stonden. "Ook het kritisch leren participeren in de samenleving behoort tot het ontwikkelingsproces van jongeren" (OR, 11). Tot de gemeenschappelijke kern van burgerschapsonderwijs horen volgens de raad ook democratie en identiteitsontwikkeling. Dit komt tot uiting in een aangescherpte beschrijving van wat burgerschapsonderwijs inhoud:

"Jongeren leren functioneren, vanuit eigen idealen, waarden en normen, in een pluriforme, democratische samenleving, en bij hen het vermogen ontwikkelen aan deze samenleving een eigen bijdrage te (willen) leveren".

SLO heeft voor het onderwijs voorbeeldmatige leerplannen uitgewerkt waarin wetgeving, relevante kerndoelen, het toezichtkader en de definitie van de Onderwijsraad op een consistente en samenhangende wijze bijeen zijn gebracht.