Nieuwsbrief ontvangen?

Sector

  • Po
  • Vo
  • So/Vso

Vakinhoud

  • Burgerschap

Schoolvoorbeelden - burgerschapsonderwijs vanuit verschillende invalshoeken

24-3-2015

Burgerschapsonderwijs is meestal niet iets wat scholen van de grond af moeten opbouwen. Er zijn allerlei aanknopingspunten denkbaar. De identiteit van de school bijvoorbeeld. De visie op internationalisering. Of de invulling van de maatschappelijke stage. Een andere invalshoek is de pedagogisch-didactische signatuur. Soms kan ook aansluiting worden gevonden bij de bovenschoolse profilering, ofwel de visie op burgerschap van het bestuurlijk netwerk waar de school deel van uitmaakt. Een aantal inspirerende voorbeelden van scholen die bij de ontwikkeling van burgerschapsonderwijs voortgebouwd hebben op bestaande fundamenten.

Denominatie/identiteit

De identiteit van de school kan een dankbare basis zijn voor het formuleren van een visie op burgerschapsonderwijs. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om opvattingen over menswording, het belang van sociale verbanden, de relatie mens en samenleving, verantwoordelijkheden voor groeps- of algemene belangen en de rol van het onderwijs bij het geven van richting aan de ontwikkeling van leerlingen. Ook in het openbaar onderwijs zijn er aanknopingspunten voor burgerschap. Een belangrijk kenmerk van openbaar onderwijs is ‘actieve pluriformiteit’, met aandacht voor culturele en levensbeschouwelijke verscheidenheid in onze samenleving en de plaats die de leerling inneemt in die samenleving.

Internationalisering

Burgerschap is ook: wereldburgerschap. Of Europees burgerschap. Kennismaken met andere culturen, religies en identiteiten verheldert de blik op je eigen identiteit en die van je medeburgers. Internationalisering kan daarom een voortreffelijk uitgangspunt voor burgerschapsonderwijs zijn. Of het nou gaat om excursies, uitwisselingen, mailprojecten, tweetalig onderwijs of een nóg meer structurele vorm, waarin de visie schoolvisie verankerd is in een alomvattend educatief programma, zoals het International Primary Curriculum.

Maatschappelijke stage

De maatschappelijke stage is in het voortgezet onderwijs niet langer verplicht. Toch gaan veel scholen ermee door. Vooral omdat ze op die manier invulling kunnen geven aan burgerschapsonderwijs. De doelstellingen tussen een en ander sluiten goed op elkaar aan. Denk aan `het aanleren van sociale vaardigheden', `het opdoen van kennis over de democratische rechtsstaat', en 'het leveren van een bijdrage aan de samenleving'. De maatschappelijke stage kan dus goed dienen als oefenplaats dienen voor burgerschapsdoelen. Leerlingen dragen belangeloos bij aan de samenleving, bieden hulp aan zwakkeren in de samenleving en tonen verantwoordelijkheid voor het welzijn van anderen.

Pedagogisch-didactische signatuur

De meeste 'traditionele vernieuwingsscholen' vertonen van huis uit veel kenmerken die een basis kunnen zijn voor de ontwikkeling van een visie op burgerschap en de uitwerking daarvan in de praktijk. Traditionele vernieuwingsscholen hebben een uitgesproken mens- en maatschappijbeeld voor ogen. Vaak gaan ze uit van een brede vorming van de leerlingen, waarbij sociale (dus burgerschaps-) aspecten als samenwerken, inlevingsvermogen en rekening houden met elkaar even belangrijk zijn als de verwerving van cognitieve vaardigheden. De scholen werken vaak zeer kindgericht, er wordt veel aandacht besteed aan differentiatie en persoonlijkheidsontwikkeling. Stuk voor stuk kenmerken die passen in een samenhangende visie op burgerschapsonderwijs.

Bovenschoolse profilering

Veel scholen maken bestuurlijk gezien deel uit van een groter geheel, een bovenschoolse organisatie, vaak gegrondvest op een bepaalde denominatie. Of op meerdere denominaties als het  een interconfessioneel verband betreft. Ook openbare scholen zijn meestal verzameld onder een overkoepelend gezag. Steeds vaker heeft de bovenschoolse samenwerking niet alleen betrekking op organisatorische zaken, zoals financiën en personeelsbeheer, maar ook op de inhoud van het onderwijs en de gezamenlijke ideologie en identiteit. Voor de aangesloten scholen kan dit een patroon zijn om in de ontwikkeling van burgerschapsonderwijs op voort te borduren. Inspirerend kan in dit opzicht ook de wisselwerking zijn tussen de scholen onderling en tussen de scholen en de bovenschoolse organisatie. 

Schoolportret